İşyerlerinde Zorunlu BES

1. Güncel uygulama nedir?

Zorunlu BES, özel veya kamu sektöründe bir işverene bağlı ücretli çalışanların işverenleri aracılığıyla bir emeklilik planına dâhil edilmesine dayanır. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ile mavi kart sahiplerinden kapsama giren çalışanlar için uygulanır.

Sisteme dâhil edileceği yılın ilk günü itibarıyla 45 yaşını doldurmamış çalışanlar otomatik olarak; 45 yaşını doldurmuş çalışanlar ise talep etmeleri hâlinde sisteme dâhil edilir.

2. İşverenin çalışan sayısı nasıl belirlenir?

İşverene bağlı bütün işyerlerindeki çalışanların toplamı dikkate alınır. İşyerlerinin farklı illerde bulunması sonucu değiştirmez. Hesaplamada Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapılan güncel bildirimler esas alınır.

İşveren 1 Ocak 2019’dan önce faaliyete başlamış ancak çalışan sayısı daha sonra ilk defa beş veya üzerine çıkmışsa, sayının SGK’ya beş veya üzerinde bildirildiği yılı takip eden takvim yılının başındaki ilk ücret ödemesinden itibaren çalışanlarını plana dâhil eder.

Bir işveren Zorunlu BES kapsamına girdikten sonra çalışan sayısının beşin altına düşmesi sistemden çıkmasına neden olmaz. Yeni işe başlayan ve kapsama giren çalışanların da plana dâhil edilmesi gerekir.

3. Kimler sisteme dâhil edilir?

5510 sayılı Kanun’un 4/a ve 4/c maddeleri kapsamında çalışanlar ile 506 sayılı Kanun’un geçici 20. maddesi kapsamındaki sandık iştirakçileri Zorunlu BES kapsamında değerlendirilebilir.

• 45 yaşını doldurmamış çalışanlar otomatik olarak dâhil edilir.
• 45 yaşını doldurmuş çalışanlar talep etmeleri hâlinde dâhil edilebilir.
• Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelere götürülen ve 5510 sayılı Kanun’un 5/g bendi kapsamındaki Türk işçileri sisteme dâhil edilmez.
• Birden fazla işverenle çalışan kişi, her işvereni nezdinde ayrı ayrı değerlendirilir.

4. Çalışan katkı payı nasıl hesaplanır ve aktarılır?

Özel sektör çalışanı için prime esas kazancın, kamu çalışanı için emeklilik keseneğine esas aylığın %3’ü çalışan katkı payı olarak kesilir. Çalışan bu oranın üzerinde katkı ödemek isterse talebini işverene iletebilir.

İşveren kesilen katkı paylarını, emeklilik şirketiyle belirlenen ücret ödeme gününü takip eden iş gününde şirket hesabına aktarmalı ve tahsilat verisiyle ödeme tutarının eşleşmesini sağlamalıdır.

5. Çalışanın cayma ve ayrılma hakkı

Çalışan, emeklilik planına dâhil edildiğinin kendisine bildirilmesini takip eden iki aylık başlangıç dönemi içinde cayma hakkını kullanabilir. Başlangıç döneminden sonra da sistemden ayrılma hakkı devam eder.

Cayma veya ayrılma hakkını kullanan 45 yaş altı çalışanlar ile 45 yaş üstü çalışanlar, talep etmeleri hâlinde yeniden sisteme dâhil edilebilir. 4980 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı sonrasında, cayma veya ayrılma kullanan çalışanların belirli süre sonunda işveren tarafından kendiliğinden yeniden dâhil edilmesi uygulaması kaldırılmıştır.

6. Emeklilik şartları ve 2026 devlet katkıları

Zorunlu BES’te emeklilik hakkı için sisteme giriş tarihinden itibaren en az 10 yıl sistemde bulunmak ve 56 yaşını tamamlamak gerekir.

• 1 Ocak 2026’dan itibaren ödenen katkı paylarının %20’si oranında devlet katkısı hesaplanır.
• İki aylık başlangıç dönemi sonunda sistemde kalan çalışana bir defaya mahsus 500 TL ilave devlet katkısı taahhüt edilir.
• Emeklilik hakkını en az 10 yıllık yıllık gelir sigortasıyla kullanmayı tercih eden çalışana birikiminin %5’i oranında ek devlet katkısı sağlanır.

Devlet katkılarının tamamına hemen hak kazanılmaz; hak ediş oranları sistemde kalınan süreye göre uygulanır.

7. İşverenin temel yükümlülükleri

1. Yetkili en az bir emeklilik şirketi seçmek ve Zorunlu BES grup sözleşmesi yapmak.
2. Kapsama giren çalışanları doğru zamanda emeklilik planına dâhil etmek.
3. Katkı payını doğru hesaplamak, zamanında kesmek ve emeklilik şirketine aktarmak.
4. Çalışanların fon tercihi, cayma, ayrılma, ara verme ve katkı oranı değişikliği gibi taleplerini ilgili şirkete iletmek.
5. Eksik, geç veya hatalı aktarım nedeniyle oluşabilecek çalışan zararlarını ve masrafları gidermek.

8. Tarihsel geçiş takvimi

Aşağıdaki tarihler sistemin ilk yürürlüğe giriş dönemindeki kademeli geçişi gösterir. Bunlar güncel çalışan eşiği yerine tarihsel bilgi olarak okunmalıdır.